Baby in slaap krijgen: slaapritueel en slaaptraining

Hoe laat je kind naar bed moet, wat helpt voor het slapengaan en hoe het leert zelf in slaap te vallen. Met wat onderzoek laat zien over het slaapritueel en over slaaptraining, ook over de 5-10-15-methode.

Hoe laat naar bedHet slaapritueelSlaaptraining per leeftijd
Een pasgeboren baby slaapt op de rug in een lege wieg op een wolk onder de maan
In het kort
  • Leg je kind neer als het zo lang wakker is geweest als bij de leeftijd past. Zolang het 2 of meer dutjes doet, is de wakkertijd voor de nacht meestal het langst.
  • Elke avond hetzelfde ritueel helpt om sneller in slaap te vallen en minder vaak wakker te worden (Mindell en collega’s, 2009).
  • Bij baby’s jonger dan 6 maanden is niet aangetoond dat slaaptraining het huilen vermindert of latere slaapproblemen voorkomt (Douglas en Hill, 2013). Vanaf 6 maanden hielp het in gerandomiseerde studies en deed het geen kwaad.
  • Slapen doet je baby op de rug, in een eigen bedje, op de kamer van de ouders (Moon en collega’s, 2022).

Wanneer je baby naar bed moet

Het belangrijkste houvast: hoe lang je kind sinds de laatste slaap wakker is. Zolang je kind 2 of meer dutjes doet, is de wakkertijd ’s ochtends korter en ’s avonds langer, en ligt de laatste wakkertijd voor de nacht meestal aan de bovengrens.

LeeftijdWakkertijdDutjes
1 maand50 min – 1 u 30 min4–7
3 maanden1 u 15 min – 2 u4–5
4 maanden1 u 30 min – 2 u 45 min3–4
6 maanden2 u 10 min – 3 u3
8 maanden2 u 20 min – 3 u 45 min2–3
10 maanden3–4,5 u2
13–15 maanden3 u 15 min – 6 u1–2
16–18 maanden5–6 u1–2
1,5–2 jaar5–6,5 u1
2–3 jaar5–6,5 u1

Dit zijn de richtwaarden van NapCoach. Let ook op je kind zelf: gapen, in de ogen wrijven, wegkijken of hangerig worden. Alle leeftijden: wakkertijden per leeftijd. De dagplanner rekent de bedtijd uit vanaf het moment dat je kind wakker wordt.

Hoe laat andere kinderen naar bed gaan. In een enquête onder ouders van 29.287 kinderen jonger dan 3 jaar in 17 landen en regio’s (Mindell en collega’s, 2010) lagen de bedtijden per land bijna 3 uur uit elkaar: van 19:27 uur in Nieuw-Zeeland tot 22:17 uur in Hongkong. In Aziatische landen, waar kinderen later naar bed gingen, sliepen ze gemiddeld minder.

Het slaapritueel

  • Gerandomiseerde studie met 405 gezinnen met kinderen van 7–36 maanden (Mindell en collega’s, 2009): de moeders deden twee weken lang elke avond hetzelfde ritueel. De kinderen vielen sneller in slaap en werden minder vaak en korter wakker, en de stemming van de moeders ging erop vooruit. In de vergelijkingsgroep veranderde niets.
  • Internationale enquête onder moeders van 10.085 kinderen tot 5 jaar (Mindell en collega’s, 2015): een vast ritueel hing samen met een vroegere bedtijd, sneller in slaap vallen, minder vaak wakker worden en langer slapen. Hoe meer avonden per week met een ritueel, hoe beter de kinderen sliepen, in Aziatische en in westerse landen.

Waar een ritueel uit bestaat. In het overzicht van Mindell en Williamson (2018) zijn de gebruikelijke onderdelen zo ingedeeld: eten (borst, fles, een klein hapje), verzorging (badje, tanden poetsen), communicatie (voorlezen, zingen, slaapliedjes) en lichamelijk contact (masseren, knuffelen, wiegen). Welke onderdelen jullie kiezen, bepaal je zelf. Waar het om gaat, is dat ze elke avond terugkomen.

Een voorbeeld: badje, pyjama, borst of fles, boekje, slaapliedje, bed. Gedempt licht en geen schermen: in een enquête onder ouders van 715 kinderen van 6–36 maanden (Cheung en collega’s, 2017) hing het gebruik van tablet of smartphone samen met kortere nachtslaap en er langer over doen om in slaap te vallen.

Met hulp of zelf in slaap vallen

In het cohort van 1741 kinderen uit Quebec (Touchette en collega’s, 2005) hing onderbroken nachtslaap met 5 maanden het sterkst samen met voeden na het wakker worden, en met 17 en 29 maanden met een ouder die erbij bleef tot het kind sliep. In een enquête onder ouders van 5006 kinderen jonger dan 3 jaar (Sadeh en collega’s, 2009) sliepen kinderen langer en met minder onderbrekingen als de ouders zelfstandigheid en zichzelf kalmeren stimuleerden. Kwamen de ouders bij het in slaap vallen actiever tussenbeide, dan was de slaap korter en vaker onderbroken.

Het verband werkt twee kanten op: een kind dat slecht slaapt, krijgt vaker hulp bij het in slaap vallen. Werkt wiegen of voeden voor het slapen voor jullie en slaapt iedereen genoeg, dan hoef je niets te veranderen.

Slaaptraining per leeftijd

Jonger dan 6 maanden

Systematische review (Douglas en Hill, 2013): het is niet aangetoond dat slaaptraining in de eerste 6 maanden het huilen vermindert, latere slaapproblemen voorkomt of moeders beschermt tegen een postnatale depressie. De auteurs waarschuwen dat zulke methodes, als ze vanaf de eerste weken bij alle baby’s worden ingezet, ongewenste gevolgen kunnen hebben, zoals meer huilen en eerder stoppen met borstvoeding. Houd je op deze leeftijd aan de wakkertijd, een ritueel en veilig slapen. Meer hierover: slaapritme van een pasgeboren baby.

Vanaf 6 maanden

Een latere bedtijd

Je kind gaat een tijdje pas naar bed als het toch al in slaap valt. Lukt het in slaap vallen, dan schuift de bedtijd stap voor stap weer naar voren. In een gerandomiseerde studie met 43 kinderen van 6–16 maanden (Gradisar en collega’s, 2016) werd de tijd tot in slaap vallen daardoor duidelijk korter. In het overzicht van 52 studies (Mindell en collega’s, 2006) hoort deze methode bij de aanpakken met steun uit onderzoek.

De 5-10-15-methode: steeds langere tussenpozen

Je gaat met steeds langere tussenpozen bij je huilende kind kijken. In dezelfde studie van Gradisar werd het wakker worden en wakker liggen in de nacht duidelijk minder en korter, en het stresshormoon cortisol in het speeksel steeg niet, maar daalde licht. In een gerandomiseerde studie met 156 gezinnen (Hiscock en Wake, 2002) waren met een vergelijkbare methode na 2 maanden bij meer gezinnen de slaapproblemen opgelost dan met een folder over slaap (53 van de 76 tegen 36 van de 76). Na 4 maanden was het verschil verdwenen.

Neerleggen en tot de ochtend niet meer gaan kijken

Behalve bij ziekte of gevaar. In het overzicht van Mindell en collega’s (2006) zijn deze methode en ouders vooraf uitleggen hoe babyslaap werkt het best onderbouwd.

Geen schade na jaren. Een jaar na de 5-10-15-methode en de latere bedtijd was er geen verschil in emoties, gedrag en hechting aan de moeder (Gradisar en collega’s, 2016). Vijf jaar na een programma voor baby’s van 8–10 maanden waren er geen effecten op lange termijn, goed noch slecht (Price en collega’s, 2012).

Zo kies je. Neem de methode die je meerdere nachten achter elkaar volhoudt, spreek met je partner af hoe jullie reageren zodat jullie het allebei op dezelfde manier doen, en begin er niet mee zolang je kind ziek is. Hoe de 5-10-15-methode, de stoelmethode en oppakken en neerleggen precies werken: slaaptraining voor baby’s.

1–3 jaar

Het ritueel werkt ook op deze leeftijd: in de studie van Mindell en collega’s (2009) hielp het ook kinderen van 18–36 maanden. Doet je kind er ’s avonds lang over om in slaap te vallen, probeer dan een latere bedtijd. Vanaf 2 jaar kijk je naar de dagslaap: in het overzicht van Thorpe en collega’s (2015) hing die samen met later in slaap vallen en kortere nachtslaap. Meer hierover: dagslaap.

Baby in slaap krijgen: stap voor stap

  1. Reken de bedtijd vanaf het laatste dutje, met de wakkertijd die bij de leeftijd past.
  2. Zet schermen op tijd uit.
  3. Doe het ritueel altijd in dezelfde volgorde.
  4. Leg je kind op de rug in het eigen bedje.
  5. Reageer op huilen zoals jullie vooraf hebben afgesproken, en elke keer op dezelfde manier.
  6. Help je kind ’s nachts op dezelfde manier in slaap als ’s avonds.

Veilig slapen

Aanbevelingen van de American Academy of Pediatrics (Moon en collega’s, 2022) voor het eerste levensjaar. Een speen bij het in slaap vallen hoort bij de maatregelen die het risico op wiegendood verlagen. Leg je baby na de nachtvoeding terug in het eigen bedje.

  • Op de rug te slapen leggen
  • Stevig, vlak matras zonder schuine stand
  • Geen kussen, dekbed, losse dekens of knuffels in bed
  • Op de slaapkamer van de ouders, maar in een eigen bedje
Wanneer naar de huisarts

Bel de huisarts of kinderarts als het slechte slapen samengaat met koorts, pijn, braken of huiduitslag, als je kind niet wil drinken of eten, snurkt of adempauzes heeft in de slaap, of anders huilt dan normaal. Buiten kantooruren bel je de huisartsenpost, in België de huisarts van wacht via 1733.

Bel meteen 112 als je kind moeilijk wakker te krijgen is, slap aanvoelt of moeilijk ademt. Een baby jonger dan 3 maanden met 38 °C of meer heeft ook meteen een arts nodig.

Zo helpt NapCoach bij het slapen

NapCoach plant de dag zoals die bij je kind echt verloopt: vanaf het wakker worden in de ochtend en met de dutjes die je bijhoudt, binnen de richtwaarden voor de leeftijd. Na elk dutje rekent de app het plan opnieuw uit, en je ziet wanneer de volgende slaap eraan komt.

’s Nachts houd je slaap, wakker worden en voedingen bij, en ’s ochtends vraagt NapCoach hoe vaak je kind wakker was. In het overzicht zie je hoe dagen en nachten van week tot week veranderen. Is iets onduidelijk, stel je vraag dan in de chat: de antwoorden houden rekening met het slaapdagboek van je kind.

Bronnen

  1. Mindell JA, Telofski LS, Wiegand B, Kurtz ES. A nightly bedtime routine: impact on sleep in young children and maternal mood. Sleep. 2009;32(5):599–606. Gerandomiseerde studie, 405 gezinnen. doi:10.1093/sleep/32.5.599 · PubMed 19480226
  2. Mindell JA, Li AM, Sadeh A, et al. Bedtime routines for young children: a dose-dependent association with sleep outcomes. Sleep. 2015;38(5):717–722. Internationale enquête onder moeders, 10.085 kinderen. doi:10.5665/sleep.4662 · PubMed 25325483
  3. Mindell JA, Williamson AA. Benefits of a bedtime routine in young children: Sleep, development, and beyond. Sleep Med Rev. 2018;40:93–108. Overzichtsartikel. doi:10.1016/j.smrv.2017.10.007 · PubMed 29195725
  4. Mindell JA, Sadeh A, Wiegand B, et al. Cross-cultural differences in infant and toddler sleep. Sleep Med. 2010;11(3):274–280. Online enquête onder ouders, 29.287 kinderen in 17 landen en regio’s. doi:10.1016/j.sleep.2009.04.012 · PubMed 20138578
  5. Touchette E, Petit D, Paquet J, et al. Factors associated with fragmented sleep at night across early childhood. Arch Pediatr Adolesc Med. 2005;159(3):242–249. Bevolkingscohort, 1741 kinderen. doi:10.1001/archpedi.159.3.242 · PubMed 15753267
  6. Sadeh A, Mindell JA, Luedtke K, Wiegand B. Sleep and sleep ecology in the first 3 years: a web-based study. J Sleep Res. 2009;18(1):60–73. Online enquête onder ouders, 5006 kinderen. doi:10.1111/j.1365-2869.2008.00699.x · PubMed 19021850
  7. Douglas PS, Hill PS. Behavioral sleep interventions in the first six months of life do not improve outcomes for mothers or infants: a systematic review. J Dev Behav Pediatr. 2013;34(7):497–507. Systematische review. doi:10.1097/DBP.0b013e31829cafa6 · PubMed 24042081
  8. Mindell JA, Kuhn B, Lewin DS, Meltzer LJ, Sadeh A; American Academy of Sleep Medicine. Behavioral treatment of bedtime problems and night wakings in infants and young children. Sleep. 2006;29(10):1263–1276. Overzicht van 52 studies. doi:10.1093/sleep/29.10.1263 · PubMed 17068979
  9. Gradisar M, Jackson K, Spurrier NJ, et al. Behavioral Interventions for Infant Sleep Problems: A Randomized Controlled Trial. Pediatrics. 2016;137(6):e20151486. Gerandomiseerde studie, 43 kinderen. doi:10.1542/peds.2015-1486 · PubMed 27221288
  10. Hiscock H, Wake M. Randomised controlled trial of behavioural infant sleep intervention to improve infant sleep and maternal mood. BMJ. 2002;324(7345):1062–1065. Gerandomiseerde studie, 156 gezinnen. doi:10.1136/bmj.324.7345.1062 · PubMed 11991909
  11. Price AM, Wake M, Ukoumunne OC, Hiscock H. Five-year follow-up of harms and benefits of behavioral infant sleep intervention: randomized trial. Pediatrics. 2012;130(4):643–651. Gerandomiseerde studie, follow-up na 5 jaar. doi:10.1542/peds.2011-3467 · PubMed 22966034
  12. Cheung CH, Bedford R, Saez De Urabain IR, et al. Daily touchscreen use in infants and toddlers is associated with reduced sleep and delayed sleep onset. Sci Rep. 2017;7:46104. Online enquête onder ouders, 715 kinderen. doi:10.1038/srep46104 · PubMed 28406474
  13. Thorpe K, Staton S, Sawyer E, et al. Napping, development and health from 0 to 5 years: a systematic review. Arch Dis Child. 2015;100(7):615–622. Systematische review van 26 studies. doi:10.1136/archdischild-2014-307241 · PubMed 25691291
  14. Moon RY, Carlin RF, Hand I; Task Force on Sudden Infant Death Syndrome and the Committee on Fetus and Newborn. Sleep-Related Infant Deaths: Updated 2022 Recommendations for Reducing Infant Deaths in the Sleep Environment. Pediatrics. 2022;150(1):e2022057990. Aanbevelingen van de American Academy of Pediatrics. doi:10.1542/peds.2022-057990 · PubMed 35726558
FAQ

Veelgestelde vragen

Hoe krijg ik mijn baby snel in slaap?
Leg je kind neer als het zo lang wakker is geweest als bij de leeftijd past: is het nog niet moe of juist oververmoeid, dan duurt in slaap vallen langer. Doe elke avond hetzelfde ritueel. In een gerandomiseerde studie (Mindell en collega’s, 2009) vielen kinderen na twee weken met een vast ritueel sneller in slaap.
Wat is de 5-10-15-methode?
Je legt je kind wakker in bed en gaat de kamer uit. Huilt het, dan ga je na een afgesproken tijd even kijken en troosten, en daarna ga je weer weg. De wachttijden worden steeds langer, bijvoorbeeld 5, 10 en 15 minuten, vandaar de naam. In de gerandomiseerde studie van Gradisar en collega’s (2016) bij kinderen van 6–16 maanden werden de kinderen daarna duidelijk minder vaak wakker, en na een jaar was er geen verschil in emoties, gedrag en hechting aan de moeder.
Hoe krijg ik mijn baby in slaap zonder wiegen?
Vanaf 6 maanden kun je de 5-10-15-methode met steeds langere tussenpozen of een latere bedtijd proberen. Allebei zijn ze getest in een gerandomiseerde studie bij kinderen van 6–16 maanden (Gradisar en collega’s, 2016), en na een jaar bleek er geen schade voor emoties, gedrag en hechting. Werkt wiegen voor jullie en slaapt iedereen genoeg, dan hoef je niets te veranderen.
Hoe laat moet mijn baby ’s avonds naar bed?
Reken vanaf het laatste dutje. Zolang je kind 2 of meer dutjes doet, is de wakkertijd voor de nacht meestal de langste van de dag, aan de bovengrens van de richtwaarde voor de leeftijd. De dagplanner rekent de hele dag uit vanaf het moment dat je kind wakker wordt.
Mijn kind doet er ’s avonds lang over om in slaap te vallen. Wat kan ik doen?
Kijk of de bedtijd na het laatste dutje te vroeg valt. Een latere bedtijd helpt: breng je kind een tijdje pas naar bed als het toch al in slaap valt. In een gerandomiseerde studie bij kinderen van 6–16 maanden (Gradisar en collega’s, 2016) werd de tijd tot in slaap vallen daardoor duidelijk korter. Vanaf 2 jaar kijk je ook naar de dagslaap: die hangt samen met later in slaap vallen (Thorpe en collega’s, 2015).
Mag mijn kind voor het slapengaan tv kijken?
Liever niet. In een enquête onder ouders van 715 kinderen van 6–36 maanden (Cheung en collega’s, 2017) hing het gebruik van tablet of smartphone samen met kortere nachtslaap en er langer over doen om in slaap te vallen.
Vanaf welke leeftijd is slaaptraining zinvol?
De gerandomiseerde studies waarin methodes hielpen en geen schade deden, liepen bij kinderen vanaf 6 maanden. Voor baby’s jonger dan 6 maanden vond een systematische review (Douglas en Hill, 2013) geen bewezen voordeel: het is niet aangetoond dat slaaptraining het huilen vermindert of latere slaapproblemen voorkomt.