- Skoki rozwojowe w potocznym znaczeniu to 10 okresów niepokoju z kalendarza „The Wonder Weeks”, przypisanych do stałych tygodni od terminu porodu.
- Jedno małe badanie opisało takie okresy u 18 niemowląt (Sadurní i Rostan, 2002). Dużych niezależnych badań, które potwierdzałyby kalendarz dla wszystkich dzieci, brak.
- Niemowlęta naprawdę rosną skokami, ale w nieregularnych odstępach, bez wspólnego kalendarza (Lampl i współautorzy, 1992).
- W badaniu 23 dzieci przed skokiem wzrostu dzieci spały więcej, a nie mniej (Lampl i Johnson, 2011).
- Gdy dziecko kilka dni chce jeść częściej, karm na żądanie i sprawdzaj mokre pieluszki. Jeśli martwisz się o wagę, idź do pediatry.
Co to są skoki rozwojowe
Wielu rodziców zna skoki rozwojowe z książki i aplikacji „The Wonder Weeks” holenderskich autorów Hetty van de Rijt i Fransa Plooija. Opisują one 10 okresów w pierwszych półtora roku życia, w których dziecko więcej płacze, chce być ciągle noszone i gorzej śpi, a potem pojawiają się nowe umiejętności. Każdy okres ma w kalendarzu swój tydzień, liczony od terminu porodu, a nie od dnia urodzenia. Na tym kalendarzu opiera się wiele kalkulatorów i aplikacji.
W rozmowach rodziców skok rozwojowy miesza się ze skokiem wzrostowym, czyli kilkoma dniami, w których niemowlę częściej chce jeść i jest bardziej niespokojne, co tłumaczy się szybkim wzrostem. To dwie różne rzeczy i badania mówią o nich co innego.
Kalendarz skoków rozwojowych: co pokazują badania
- Artykuł przeglądowy (van Geert i de Weerth, 1998): autorzy przypominają, że kamienie milowe dzieci osiągają w bardzo różnym czasie. Model 10 ściśle rozplanowanych okresów w pierwszych 18 miesiącach wymaga więc szczególnie mocnych dowodów, tym bardziej że opiera się na nim popularny poradnik dla rodziców.
- Obserwacja 18 niemowląt z Katalonii (Sadurní i Rostan, 2002): badacze korzystali z kwestionariusza i wywiadów według metody autorów „The Wonder Weeks” i opisali takie okresy w 1. roku życia. To jedno małe badanie.
Co z tego wynika. Okresy większego niepokoju u niemowląt są czymś zwyczajnym, ale stały kalendarz, ten sam dla wszystkich dzieci, nie ma potwierdzenia w dużych niezależnych badaniach. Nie tłumacz więc każdej trudnej nocy skokiem: najpierw sprawdź plan dnia, zdrowie i nowe umiejętności.
Dobrze opisano coś innego: nowe umiejętności ruchowe zbiegały się w czasie z bardziej niespokojnym snem, na przykład raczkowanie (Scher i Cohen, 2005) i podciąganie się do stania (Atun-Einy i Scher, 2016). Wielu rodziców przeżywa to jako regres snu w 8. miesiącu.
Skok wzrostowy: co zmierzono
- Pomiary 31 dzieci w pierwszych 21 miesiącach życia (Lampl i współautorzy, 1992): długość ciała mierzono co tydzień, dwa razy w tygodniu albo codziennie. Wzrost nie był równomierny: długość ciała rosła skokowo o 0,5–2,5 cm, a między skokami mijało od 2 do 63 dni bez mierzalnego wzrostu. Skoki przychodziły w nieregularnych odstępach. Według autorów przez 90–95% okresu niemowlęcego długość ciała nie rośnie.
- Dzienniczki snu 23 dzieci w wieku 4–17 miesięcy (Lampl i Johnson, 2011): rodzice codziennie zapisywali, kiedy dziecko zasypiało i się budziło, a długość ciała mierzono. Skoki wzrostu zbiegały się z okresami, w których dzieci spały wyraźnie więcej: o około 4,5 godziny więcej na dobę albo z 3 drzemkami więcej niż w czasie pomiędzy skokami. Wzrost następował w ciągu 0–4 dni.
Co z tego wynika. Niemowlęta naprawdę rosną skokami, ale bez stałego rytmu, a w badaniu wzrost poprzedzały dni z większą ilością snu. Jeśli dziecko śpi gorzej przez kilka tygodni, poszukaj innych przyczyn: niemowlę źle śpi.
Co w śnie zmienia się w przybliżonych terminach
Przybliżony kalendarz mają za to niektóre zmiany w śnie. Takie terminy przyjmuje NapCoach:
| Przybliżony wiek | Co często zmienia się w śnie |
|---|---|
| Do ukończenia 4 miesięcy | Krótkie, nieregularne drzemki, w tym wieku normalne |
| W wieku 1–3 miesięcy | Przejście z 5 na 4 drzemki |
| W wieku 3–5 miesięcy | Regres snu w 4. miesiącu |
| W wieku 4–6 miesięcy | Przejście z 4 na 3 drzemki |
| W wieku 7–9 miesięcy | Przejście z 3 na 2 drzemki |
| W wieku 7–9 miesięcy | Regres snu w 8. miesiącu |
| W wieku 11–13 miesięcy | Regres snu w 12. miesiącu |
| W wieku 13–15 miesięcy | Przejście z 2 drzemek na 1 |
| W wieku 17–19 miesięcy | Regres snu w 18. miesiącu |
To przybliżone terminy: u jednych dzieci zmiany przychodzą wcześniej albo później, u innych prawie ich nie widać. Żadna z nich nie jest skokiem wzrostowym. Sen dziecka miesiąc po miesiącu: 1 miesiąc, 2 miesiące, 3 miesiące, 4 miesiące, 5 miesięcy, 6 miesięcy, 7 miesięcy, 8 miesięcy, 9 miesięcy, 10 miesięcy, 11 miesięcy, 12 miesięcy, 13 miesięcy, 14 miesięcy, 15 miesięcy, 16 miesięcy, 17 miesięcy, 18 miesięcy, 2 lata, 2,5 roku, 3 lata.
Co pomaga w niespokojne dni
- Karm na żądanie. Podawaj pierś albo butelkę, gdy dziecko pokazuje, że jest głodne, nawet jeśli częściej niż zwykle. Nocne karmienia są normalne, orientacyjnie na noc: 3–5 w wieku 1–2 miesięcy, 3–4 w wieku 4 miesięcy, 2–3 w wieku 6–8 miesięcy, 0–2 w wieku 9–11 miesięcy i 0–1 po 1. urodzinach.
- Sprawdzaj mokre pieluszki. Jeśli jest ich mniej niż zwykle, zadzwoń do pediatry.
- Jeśli martwisz się o wagę, idź do pediatry. Lekarz zważy i zmierzy dziecko i porówna wyniki z siatką centylową.
- Trzymaj się planu dnia. Pora snu dopasowana do wieku i ten sam wieczorny rytuał pomagają także w trudniejsze dni. Plan od godziny pobudki Twojego dziecka ułoży planer dnia.
- Jeśli przez kilka dni dziecko śpi więcej. W badaniu dzieci w wieku 4–17 miesięcy dni z większą ilością snu poprzedzały wzrost (Lampl i Johnson, 2011). Jeśli jednak trudno je obudzić, jest wiotkie albo nie chce pić, zadzwoń do pediatry.
Skok rozwojowy czy regres snu?
W czasie regresu snu dziecko, które wcześniej spało dość dobrze, przez kilka tygodni dłużej zasypia, częściej się budzi albo odmawia drzemek. Zwykle zbiega się to z nowymi umiejętnościami, przejściem na mniej drzemek albo dojrzewaniem snu. Skok wzrostu w badaniu poprzedzały natomiast dni z większą ilością snu, a nie mniejszą (Lampl i Johnson, 2011). Więcej: regres snu według wieku.
Zadzwoń do pediatry, jeśli gorszy sen idzie w parze z gorączką, bólem, wymiotami albo wysypką, dziecko nie chce pić ani jeść, chrapie lub ma przerwy w oddychaniu we śnie albo płacze inaczej niż zwykle. Poza godzinami pracy przychodni pomoc zapewnia nocna i świąteczna opieka zdrowotna.
Natychmiast dzwoń pod numer alarmowy 112 lub na pogotowie 999, jeśli trudno dziecko obudzić, jest wiotkie albo ciężko oddycha. Niemowlę poniżej 3 miesięcy z temperaturą 38 °C lub wyższą także wymaga pilnej pomocy lekarza.
Jak NapCoach pomaga ze snem
NapCoach układa plan dnia według tego, jak naprawdę wygląda dzień Twojego dziecka: od porannej pobudki i zapisanych drzemek, w granicach norm dla jego wieku. Po każdej drzemce aplikacja przelicza plan, a Ty widzisz, kiedy wypada kolejny sen.
W nocy możesz zapisywać sen, pobudki i karmienia, a rano NapCoach zapyta, ile razy dziecko się budziło. W historii widać, jak dni i noce zmieniają się z tygodnia na tydzień. Gdy coś jest niejasne, zapytaj na czacie: odpowiedzi uwzględniają dzienniczek snu Twojego dziecka.
Źródła
- van Geert P, de Weerth C. Empirische indicatoren voor regressies en sprongen bij baby’s. Acta Neuropsychiatr. 1998;10(3):67–73. Artykuł przeglądowy w języku niderlandzkim. doi:10.1017/S0924270800036607 · PubMed 26971740
- Sadurní M, Rostan C. Regression periods in infancy: a case study from Catalonia. Span J Psychol. 2002;5(1):36–44. Obserwacja 18 niemowląt z Katalonii według kwestionariusza autorów „The Wonder Weeks”. doi:10.1017/s1138741600005813 · PubMed 12025364
- Lampl M, Veldhuis JD, Johnson ML. Saltation and stasis: a model of human growth. Science. 1992;258(5083):801–803. Pomiary długości ciała 31 dzieci w pierwszych 21 miesiącach życia. doi:10.1126/science.1439787 · PubMed 1439787
- Lampl M, Johnson ML. Infant growth in length follows prolonged sleep and increased naps. Sleep. 2011;34(5):641–650. Dzienniczki snu i pomiary długości ciała 23 dzieci w wieku 4–17 miesięcy. doi:10.1093/sleep/34.5.641 · PubMed 21532958
- Scher A, Cohen D. Locomotion and nightwaking. Child Care Health Dev. 2005;31(6):685–691. Ankieta wśród matek, 107 niemowląt w wieku 5–8 miesięcy. doi:10.1111/j.1365-2214.2005.00557.x · PubMed 16207226
- Atun-Einy O, Scher A. Sleep disruption and motor development: Does pulling-to-stand impacts sleep-wake regulation? Infant Behav Dev. 2016;42:36–44. Obserwacja długoterminowa z aktygrafią, 20 dzieci. doi:10.1016/j.infbeh.2015.11.003 · PubMed 26704990
- Wolke D, Bilgin A, Samara M. Systematic Review and Meta-Analysis: Fussing and Crying Durations and Prevalence of Colic in Infants. J Pediatr. 2017;185:55–61.e4. Przegląd systematyczny i metaanaliza 28 badań z dzienniczkami. doi:10.1016/j.jpeds.2017.02.020 · PubMed 28385295