Groeispurt en sprongetjes: wat onderzoek laat zien

Op internet staan schema’s en kalenders die groeispurten en sprongetjes op de week nauwkeurig voorspellen. Hier lees je wat onderzoek weet over hoe baby’s groeien, wat dat met de slaap te maken heeft en wat helpt op dagen dat je baby steeds wil drinken.

Wat onderzoek laat zienWaarom er geen vast schema isWat op zulke dagen helpt
Drie baby’s van verschillende leeftijden slapen op hun rug op wolken die als treden naar de maan lopen
In het kort
  • Baby’s groeien met sprongen: bij vaak herhaalde metingen nam de lengte ineens toe, met daartussen dagen of weken zonder meetbare groei (Lampl en collega’s, 1992).
  • Die sprongen kwamen op onregelmatige momenten. Een schema met vaste weken is uit de metingen niet af te leiden.
  • In een onderzoek bij 23 kinderen sliepen ze voor een groeispurt meer, niet minder (Lampl en Johnson, 2011).
  • Wil je baby een paar dagen vaker drinken, voed dan op verzoek en let op natte luiers. Maak je je zorgen over het gewicht, ga dan naar het consultatiebureau of de huisarts.
  • Een groeispurt is iets anders dan een sprongetje uit Oei, ik groei!, en ook geen slaapregressie.

Wat is een groeispurt?

Met een groeispurt bedoelen ouders meestal een paar dagen waarop de baby vaker wil drinken, onrustiger is en meer gedragen wil worden. Dat wordt dan verklaard met snelle groei. Dat baby’s met sprongen groeien, is goed onderbouwd. Een schema dat voor alle baby’s geldt, bestaat niet.

Wat onderzoek laat zien

  • Metingen bij 31 kinderen in de eerste 21 levensmaanden (Lampl en collega’s, 1992): de lengte werd wekelijks, twee keer per week of dagelijks gemeten. De groei ging niet geleidelijk. De lengte nam in één keer 0,5–2,5 cm toe, en tussen twee sprongen zaten 2 tot 63 dagen zonder meetbare groei. De sprongen kwamen op onregelmatige momenten. Volgens de onderzoekers verloopt 90–95% van de vroege kindertijd zonder groei.
  • Slaapdagboeken van 23 kinderen van 4–17 maanden (Lampl en Johnson, 2011): de ouders schreven elke dag op wanneer hun kind in slaap viel en wakker werd, en de lengte werd gemeten. Groeispurten vielen samen met pieken in de slaap, ongeveer 4,5 uur meer per dag of 3 dutjes meer dan op de dagen ervoor en erna. De groei volgde binnen 0–4 dagen.

Wat dit betekent. Baby’s groeien echt met sprongen, maar zonder vast ritme, en in het onderzoek gingen aan de groei dagen met meer slaap vooraf. Slaapt je baby weken achter elkaar slechter, zoek dan naar andere oorzaken: baby slaapt slecht.

Wanneer komt een groeispurt? Bestaat er een schema?

Op internet, in apps en in sommige folders staat een schema met groeispurten op vaste weken, bijvoorbeeld met 3, 6 of 12 weken. De metingen laten dat niet zien: bij Lampl en collega’s (1992) kwamen de groeispurten op onregelmatige momenten, zonder ritme waarmee je ze kunt voorspellen.

Een paar veranderingen in de slaap hebben wel een globaal tijdpad. Dit zijn de richtwaarden waarmee NapCoach rekent:

Leeftijd (ongeveer)Wat er vaak verandert in de slaap
In de eerste 4 maandenKorte, onregelmatige dutjes, op deze leeftijd normaal
Rond 1–3 maandenVan 5 naar 4 dutjes
Rond 3–5 maandenSlaapregressie van 4 maanden
Rond 4–6 maandenVan 4 naar 3 dutjes
Rond 7–9 maandenVan 3 naar 2 dutjes
Rond 7–9 maandenSlaapregressie van 8 maanden
Rond 11–13 maandenSlaapregressie van 12 maanden
Rond 13–15 maandenVan 2 naar 1 dutje
Rond 17–19 maandenSlaapregressie van 18 maanden

Het gaat om globale periodes: bij het ene kind komen de veranderingen eerder of later, bij het andere merk je ze nauwelijks. Een groeispurt hoort er niet bij. Slaapschema per maand: 1 maand, 2 maanden, 3 maanden, 4 maanden, 5 maanden, 6 maanden, 7 maanden, 8 maanden, 9 maanden, 10 maanden, 11 maanden, 12 maanden, 13 maanden, 14 maanden, 15 maanden, 16 maanden, 17 maanden, 18 maanden, 2 jaar, 2,5 jaar, 3 jaar.

Sprongetjes en ‘Oei, ik groei!’

Met een sprongetje bedoelen de meeste ouders de sprongen uit Oei, ik groei! van Hetty van de Rijt en Frans Plooij. Het boek beschrijft voor de eerste anderhalf jaar tien sprongen, periodes waarin een baby huileriger en hangeriger is, en koppelt ze aan vaste weken, gerekend vanaf de uitgerekende datum. Ook de bijbehorende app en veel sprongkalenders op internet rekenen met die weken.

De ontwikkelingspsychologen van Geert en de Weerth (1998) zetten daar een kanttekening bij. Wanneer baby’s een mijlpaal bereiken, verschilt sterk van kind tot kind. Een model met tien strak getimede periodes heeft daarom extra stevig bewijs nodig, zeker omdat een veelgelezen boek voor ouders erop gebouwd is. In een Catalaans onderzoek bij 18 baby’s (Sadurní en Rostan, 2002), met vragenlijsten, interviews en observaties thuis, vonden de onderzoekers zulke periodes in het eerste jaar wel terug. Het ging om een kleine groep, en grote onafhankelijke onderzoeken die de vaste kalender bevestigen, zijn er tot nu toe niet.

Iets anders is wel goed beschreven: nieuwe motorische vaardigheden vielen samen met onrustiger slapen, zoals kruipen (Scher en Cohen, 2005) en optrekken tot staan (Atun-Einy en Scher, 2016). Dat ervaren veel ouders als de slaapregressie van 8 maanden.

Wat helpt als je baby vaker wil drinken

  • Voed op verzoek. Geef de borst of de fles als je baby honger laat zien, ook als dat vaker is dan normaal. Nachtvoedingen zijn normaal, als richtwaarde per nacht: met 1–2 maanden 3–5, met 4 maanden 3–4, met 6–8 maanden 2–3, met 9–11 maanden 0–2 en vanaf de eerste verjaardag 0–1.
  • Let op natte luiers. Zijn het er minder dan normaal, bel dan de huisarts.
  • Laat je baby wegen als je je zorgen maakt over het gewicht. Op het consultatiebureau, in België bij Kind en Gezin, wordt je baby gewogen en gemeten en vergeleken met de eigen groeicurve.
  • Als je baby een paar dagen meer slaapt. In een onderzoek bij kinderen van 4–17 maanden gingen dagen met meer slaap aan de groei vooraf (Lampl en Johnson, 2011). Is je baby moeilijk wakker te krijgen, slap of wil je baby niet drinken, bel dan de huisarts.

Groeispurt of slaapregressie?

Bij een slaapregressie valt een kind dat eerder redelijk goed sliep een paar weken lang moeilijker in slaap, wordt het vaker wakker of weigert het dutjes. Dat valt meestal samen met nieuwe vaardigheden, minder dutjes of het rijper worden van de slaap. Aan een groeispurt gingen in het onderzoek juist dagen met meer slaap vooraf, niet met minder (Lampl en Johnson, 2011). Meer hierover: slaapregressie per leeftijd.

Wanneer naar de huisarts

Bel de huisarts of kinderarts als het slechte slapen samengaat met koorts, pijn, braken of huiduitslag, als je kind niet wil drinken of eten, snurkt of adempauzes heeft in de slaap, of anders huilt dan normaal. Buiten kantooruren bel je de huisartsenpost, in België de huisarts van wacht via 1733.

Bel meteen 112 als je kind moeilijk wakker te krijgen is, slap aanvoelt of moeilijk ademt. Een baby jonger dan 3 maanden met 38 °C of meer heeft ook meteen een arts nodig.

Zo helpt NapCoach bij het slapen

NapCoach plant de dag zoals die bij je kind echt verloopt: vanaf het wakker worden in de ochtend en met de dutjes die je bijhoudt, binnen de richtwaarden voor de leeftijd. Na elk dutje rekent de app het plan opnieuw uit, en je ziet wanneer de volgende slaap eraan komt.

’s Nachts houd je slaap, wakker worden en voedingen bij, en ’s ochtends vraagt NapCoach hoe vaak je kind wakker was. In het overzicht zie je hoe dagen en nachten van week tot week veranderen. Is iets onduidelijk, stel je vraag dan in de chat: de antwoorden houden rekening met het slaapdagboek van je kind.

Bronnen

  1. Lampl M, Veldhuis JD, Johnson ML. Saltation and stasis: a model of human growth. Science. 1992;258(5083):801–803. Groeimetingen bij 31 kinderen in de eerste 21 maanden. doi:10.1126/science.1439787 · PubMed 1439787
  2. Lampl M, Johnson ML. Infant growth in length follows prolonged sleep and increased naps. Sleep. 2011;34(5):641–650. Slaapdagboeken en lengtemetingen bij 23 kinderen van 4–17 maanden. doi:10.1093/sleep/34.5.641 · PubMed 21532958
  3. Scher A, Cohen D. Locomotion and nightwaking. Child Care Health Dev. 2005;31(6):685–691. Vragenlijst onder moeders, 107 baby’s van 5–8 maanden. doi:10.1111/j.1365-2214.2005.00557.x · PubMed 16207226
  4. Atun-Einy O, Scher A. Sleep disruption and motor development: Does pulling-to-stand impacts sleep-wake regulation? Infant Behav Dev. 2016;42:36–44. Langlopend onderzoek met actigrafie, 20 kinderen. doi:10.1016/j.infbeh.2015.11.003 · PubMed 26704990
  5. van Geert P, de Weerth C. Empirische indicatoren voor regressies en sprongen bij baby’s. Acta Neuropsychiatr. 1998;10(3):67–73. Overzichtsartikel. doi:10.1017/S0924270800036607 · PubMed 26971740
  6. Sadurní M, Rostan C. Regression periods in infancy: a case study from Catalonia. Span J Psychol. 2002;5(1):36–44. Observationeel onderzoek, 18 baby’s. doi:10.1017/s1138741600005813 · PubMed 12025364
  7. Thorpe K, Staton S, Sawyer E, et al. Napping, development and health from 0 to 5 years: a systematic review. Arch Dis Child. 2015;100(7):615–622. Systematische review van 26 studies. doi:10.1136/archdischild-2014-307241 · PubMed 25691291
FAQ

Veelgestelde vragen

Wanneer krijgt een baby een groeispurt?
Niet op vaste momenten. In de metingen van Lampl en collega’s (1992) groeide de lengte in sprongen die op onregelmatige momenten kwamen, met daartussen 2 tot 63 dagen zonder meetbare groei. Een schema met vaste weken is uit die gegevens niet af te leiden.
Is er een groeispurt met 3 weken, 6 weken of 3 maanden?
Bewijs voor een vaste groeispurt in die weken is er niet. Wat rond 3–5 maanden vaak verandert, is de slaap: dat is de tijd van de slaapregressie van 4 maanden. In de eerste weken zijn nachtvoedingen normaal, met 1–2 maanden als richtwaarde 3–5 per nacht.
Hoe herken ik een groeispurt?
Thuis is dat niet met zekerheid te zeggen: of een kind gegroeid is, blijkt pas bij het meten. Wat ouders een groeispurt noemen, zijn dagen waarop de baby vaker wil drinken en onrustiger is. Voed op verzoek, let op natte luiers en laat je baby wegen op het consultatiebureau of bij Kind en Gezin als je je zorgen maakt.
Slaapt mijn baby tijdens een groeispurt meer of minder?
In de slaapdagboeken van 23 kinderen van 4–17 maanden (Lampl en Johnson, 2011) gingen aan groeispurten dagen met meer slaap vooraf: ongeveer 4,5 uur meer per dag of 3 dutjes meer. Slaapt je baby weken achter elkaar slechter, dan zit er eerder iets anders achter, zoals het dagritme, een infectie of een slaapregressie.
Hoe lang duurt een groeispurt?
Voor de dagen met meer honger en onrust is geen duur aangetoond. In de dagboeken van Lampl en Johnson (2011) volgde de groei binnen 0–4 dagen op een piek in de slaap. Wil je baby meerdere dagen veel vaker drinken dan normaal, of maak je je zorgen over het gewicht, ga dan langs bij het consultatiebureau of de huisarts.
Wat is het verschil tussen een groeispurt en een sprongetje?
Een groeispurt is meetbare lengtegroei die met sprongen gaat (Lampl en collega’s, 1992). Met een sprongetje bedoelen ouders meestal de sprongen uit Oei, ik groei!: periodes waarin een baby meer huilt en hangeriger is, vlak voor een nieuwe stap in de ontwikkeling. Wel goed beschreven is dat nieuwe vaardigheden zoals kruipen of staan kunnen samenvallen met onrustiger slapen (Scher en Cohen, 2005; Atun-Einy en Scher, 2016).
Kloppen de sprongen uit ‘Oei, ik groei’?
Het boek koppelt tien sprongen aan vaste weken. Omdat baby’s mijlpalen op heel verschillende momenten halen, heeft zo’n strakke kalender stevig bewijs nodig (van Geert en de Weerth, 1998). Een Catalaans onderzoek bij 18 baby’s vond zulke periodes wel terug (Sadurní en Rostan, 2002), maar grote onafhankelijke onderzoeken die de vaste weken bevestigen, zijn er tot nu toe niet. Verklaar dus niet elke onrustige nacht met een sprongetje: kijk eerst naar het dagritme, de gezondheid en nieuwe vaardigheden.
Bestaat er een sprongetje met 2 jaar?
De tien sprongen uit Oei, ik groei! vallen in de eerste anderhalf jaar (van Geert en de Weerth, 1998). Slaapt je kind rond 2 jaar slechter, dan zit het middagdutje er vaak achter: vanaf 2 jaar hangt dagslaap samen met later in slaap vallen en kortere nachtslaap (Thorpe en collega’s, 2015). Meer hierover: slaapregressie per leeftijd.